Kodo, de weg van geur

 

Kodo vertaalt letterlijk als ‘de weg van de geur’.
Het is samen met Sado (thee ceremonie) en Kado, bij ons beter gekend als Ikebana (bloemschikken), één van de klassieke technieken van Japanse verfijning.

Kodo is jarenlang de minst gekende van de drie geweest maar door de groeiende belangstelling voor o.a. aromatherapie en traditionele Oosterse leefwijzen kent het de laatste jaren een bloeiende opgang.
Het basisidee lijkt, zoals vele Japanse gewoonten, eenvoudig: in een kommetje gevuld met rijstas wordt een gloeiend houtskooltabletje begraven, daarboven plaatst men een mica plaatje waarop men houtschilfers, wierook, harsen… legt. Hierdoor verbrand je de substantie niet maar worden deze dusdanig verhit dat ze hun subtiele geuren vrijgegeven. Zonder een direct verbrandingsproces blijven deze geuren zeer puur.
Echter, achter deze ogenschijnlijk banale opzet schuilt een wondere wereld van meditatie, zelfontdekking en discipline.

 

Als men spreekt van wierook brengen, dan associëren wij dat in de eerste plaats met geuren ruiken.
Het geheim van Kodo is dat men niet ruikt maar luistert; je opent niet je neus maar wel je hart en ziel naar wat de geuren je te vertellen hebben.

Moderne Westerse psychologen en therapeuten hebben wettenschappelijk bewezen dat geur een belangrijke invloed heeft op de mens.
De kracht van geur is primitief en elementair. De reukreceptoren in de neus zijn rechtstreeks verbonden met het gedeelte van de hersenen dat verantwoordelijk is voor primaire emoties als vreugde, angst, woede en genot. Oerkrachten dus!
Daardoor kan een bepaalde geur of aroma bewust en onbewust sterke emoties en herinneringen oproepen, alsook de deur openen voor spirituele gewaarwordingen. Vandaar dat het branden wierook in veel culturen en religies zo’n belangrijke rite is. Denk maar aan het bewieroken in de Christelijke Kerk of geuroffergave in het Boeddhisme, Hindoeïsme…

Je verdiepen in wierook intens te beleven kan voor iedereen een bijzondere ervaring zijn, zowel op zintuiglijk als spiritueel/emotioneel vlak.
Het bewust bezig zijn met het ritueel van wierookbranden kan ook een vorm van meditatie zijn en je zo helpen te ontstressen.

De geschiedenis van Kodo

Hoewel het gebruik van wierook in Japan teruggaat tot het begin van onze tijdsrekening, werd Kodo pas echt geformaliseerd ten tijden van de Shogun Ashikaga Yoshimasa (1443-1490). De krijgsheer gaf de geleerde Sanjonishi Sanetaka de opdracht om de destijds gebruikelijke wieroken te classificeren. Daarom aanziet men Sanjonishi als de vader van Kodo.

De geurvariaties van Kodo zijn onderverdeeld in rikkoku gomi (letterlijk de 6 landen, de 5 smaken).
De rikkoku zijn soorten geurend hout uit 6 verschillende landen:

  • kyara
  • rakoku
  • manaka
  • manaban
  • sumatora
  • sasora

De gomi zijn de smaken:

  • amai (zoet)
  • nigai (bitter)
  • karai (spicy hot)
  • suppai (zuur)
  • shio karai (zout)

Om het onderscheid tussen deze geuren te kunnen maken, is jarenlange ervaring nodig, alsook het beschikken over een zeer verfijnd geurorgaan.

Tijdens de Muromachi Periode (1336-1573) werd Kodo 10 fysieke en psychologische waarden en voordelen toegedicht:

Versterken van de zintuigen
Zuiveren van lichaam en geest
Verwijderen van mentale of spirituele onzuiverheden (kegare)
Bevorderen van alertheid
Helen van gevoelens van leegte en eenzaamheid
Creëren van een gevoel van harmonie zelfs onder stress

Zelfs in overvloed is Kodo niet overweldigend
Bevredigt de mens zelfs in kleine hoeveelheden
Goed gevoel van Kodo verandert al eeuwenlang niet
(Kodo) Doet geen kwaad al gebruikt men het elke dag

De discipline nodig voor Kodo goed te beoefenen en de hierboven vermelde voordelen, maakte dat dit een verplicht onderdeel was van de leer van de Samoerai.
Momenteel zijn er nog twee soorten scholen die elke hun stijl van Kodo aanleren: Oie-ryu en Shino-ryu.

Hoe wordt Kodo beoefend?

Net zoals de thee ceremonie verzamelen speciaal voor de ceremonie uitgenodigde deelnemers zich in een kamer, zowel in een private woning als een tempel.
Men zit in een vierkant in de formele seiza stijl (zitten met geplooide benen onder het zitvlak) op tatami matten, voorgezeten door de gastheer/-vrouw, een spreker/verteller en een notitienemer.

De Komoto (meestal de gastheer of gastvrouw) bereidt de kodo voor terwijl de gasten om beurt de wierookbrander in de hand nemen en naar het gezicht (neus) brengen om zo goed naar de geur te kunnen luisteren.
Afhankelijk van het aantal deelnemers, de graad van kennis van de deelnemers en andere factoren maakt de Komoto verschillende wieroken klaar.
Men tracht de geur te omschrijven en de ingrediënten bij naam te noemen. De deelnemers noteren hun bevindingen en delen hun ervaring onder de vorm van een verhaal of poëzie met de andere genodigden.

Hoewel Kodo vaak als gezelschapspel wordt beschouwd, de echte en fervente Kodo beoefenaars nemen dit proces van ruiken, voelen en omschrijven zeer ernstig.

 

Kodo zelf uitvoeren

De traditionele Kodo ceremonie zelf is een zeer complexe en ingewikkelde materie, dat enkel door goede scholing en jarenlange training beheerst kan worden.
Maar je kan natuurlijk zelf aan de slag en volop genieten van Kodo, we geven hier alvast enkele basisiprincipes van Kodo mee.

Fysieke en mentale voorbereiding door de Komoto

Kodo is niet zomaar wat wierook branden, het is allereerst het opleggen van zelfdiscipline en streven naar perfectie.
Alle handelingen die je doet, doe je bewust en doordacht. Als je geest afgeleid is of als je niet bereid bent de volle 100% te geven, zal de hele oefening bij voorbaat mislukken.

De omgeving moet aangepast zijn aan de ceremonie; let op alles en vooral de kleine dingen: een propere ruimte, geen rommel, geen storende elementen zoals telefoon & gsm, keurige inrichting van de zitmatten... Het sacrale aspect van de Kodo begint hier al, als je niet de moeite doet om de atmosfeer goed te krijgen, dan is het onmogelijk om de juiste sfeer voor jezelf en je bezoekers te vinden.

Meditatie vooraleer met de voorbereiding te beginnen, is aangeraden.
Het helpt je om je grondig te ontspannen en je focus te richten op je taak. Je stelt je open voor de nieuwe
 ervaringen die Kodo je gaat geven.

Het spreekt voor zich dat ook je lichaam rein moet zijn om de ceremonie te doen.
Naast het baden kan je ook je handen reinigen met daartoe geëigende wierook, namelijk zuko. Dit poeder wordt steeds door zen-boeddhisten gebruikt om hun handen spiritueel te reinigen. Het heeft een aangename geur en de warme ingrediënten zoals o.a. anijszaad en kruidnagel zorgen voor een goede doorbloeding.

Materialen nodig voor Kodo

Om tot een goed resultaat te komen, is goede materieel en wierookmateriaal onontbeerlijk.
Het loont zeker de moeite te investeren in kwalitatief hoogwaardig materiaal en grondstoffen.

Gevuld Kodo kommetje met micaplaatje

Witte rijstas

Zuivere houtskooltabletten

Zuivere Wierookpoeder

Kodo kommetje

Witte rijstas

Houtskooltabletten

Wierook, harsen, poeder

 

Metalen chopsticks

As pres

Tangetje

Micaplaatje

Verenborstel

Lepeltje

Houten chopsticks

Notitiestaaf

om de rijstas voor te bereiden en het houtskooltabletje te plaatsen

voor het aandrukken van de rijstas

om het micaplaatje op het as te leggen

wordt op het houtskooltabletje geplaatst waarop men de wierook kan leggen

om de randen van het kommetje asvrij te maken

om de losse wierook of poeders op het micaplaatje te leggen

om solide stukjes hout of wierook op het micaplaatje te leggen

wordt gebruik bij het noteren van de bevindingen

 

Het wierookkommetje klaarmaken

Het meest intensieve werk gebeurt bij het klaarmaken van het wierookkommetje.
Om deze handelingen goed onder de knie te krijgen is wel wat oefening en ervaring nodig, maar je zult merken dat het uitvoeren ervan een mooie voldoening geeft alsook een grote meditatieve waarde heeft.

De hier getoonde methode is volgens de school van Oie-ryu.

Vul het kommetje met rijstas

Vul het kommetje egaal tot het +/- 80% vol is.
Compacteer de as niet, deze moet zo luchtig mogelijk blijven.

Voorbereiden van de as

Met de metalen chopsticks roer je in klokwijzerszin
door het as om dit zoveel mogelijk te luchten.
Dit is belangrijk omdat de houtskool zuurstof nodig
heeft om te verbranden.

Ruimte maken voor het houtskooltabletje

Met de metalen chopsticks maak je een gat
zo breed en diept als het houtskooltabletje.

Verhitten van het houtskooltabletje

Dit is een zeer belangrijk onderdeel!
De houtskool moet langs alle zijden verhit en zolang tot er  overal een wit laagje as zichtbaar is.
De top van het tabletje moet nu rood gloeien.

Doe je dit niet grondig, dan kan de houtskool nog eigen aroma afgeven
die de geur van de wierook kan beïnvloeden.
Ook bestaat de kans dat de houtskool vroegtijdig uitdooft.

Houtskooltabletje in de as leggen

Plaats met de metalen chopsticks
het gloeiende tabletje in de as.


Dit kooltje is voor de duidelijkheid NIET aangestoken!

Bedek vervolgens het tabletje door
van buiten naar binnen tegen klokwijzerzin
in er as op te hopen.
Je vormt zo een luchtig hoopje van +/- 1 cm boven de houtskool.

Aandammen van de as

Een cruciale stap, je damt de as aan tot je
een egaal en glad resultaat krijgt, zonder dat je
de onderliggende as te hard aandrukt
(anders verstik je de houtskool).

Zorg dat het hoopje zo symmetrisch mogelijk
glad gemaakt wordt; het middelpunt van het hoopje
ligt nu in het midden van de kom.

Het aspatroon maken

Nadat de as geëgaliseerd is, kan je er patronen in maken; hier heb je de keuze tussen formele en eigen patronen.
Hier tonen wij een formeel patroon, de Shin-bai.
Deze bestaat uit 5 secties (Gou genaamd) en de "luisterlijn" (Kiki-suji) - zie middelste foto hieronder. 

 

Men kan de Gou nog eens onder verdelen in een oneven aantal van lijnen (kosuji) meestal 9 stuks - zie rechterfoto hierboven. De luisterlijn wordt nooit opgevuld.


Je kan positieve Shin bai maken (zie foto links) of een negatieve Shin bai (zie foto rechts) - opmerking: positief en negatief hebben de betekenis van 'tegenovergestelheid' en moeten niet als 'goed en slecht' gezien worden.

Rookkanaal maken

Na het maken van het patroon dient men een gat in het midden te maken dat doorloopt tot aan de houtskool.
Hierdoor zal er hete lucht naar boven stijgen die de wierook doet smeulen.

Randen afstoffen

Met de vederborstel stof je nu de randen van het kommetje proper.
Doe dit met zorg zodat het patroon of aslaag niet verstoord wordt.

Ter afsluiting, het leggen van het micaplaatje met daarop de wierook.

 

Referenties:
David Oller

Met vragen over dit onderwerp kun je steeds terecht op info@midgaardshop.be.